Hellboy: w jakiej kolejności czytać komiksy Mike’a Mignoli?

Najpierw wybierz cel: tylko Hellboy czy całe uniwersum Mignoli?

Trzy rozsądne ścieżki lektury

Najczęstszy błąd przy pytaniu „Hellboy: w jakiej kolejności czytać komiksy Mike’a Mignoli?” polega na założeniu, że istnieje jedna obowiązkowa lista dla każdego. Nie istnieje. Seria ma wyraźny rdzeń, czyli historię samego Hellboya, ale wokół niej powstało rozległe uniwersum rozwijane przez Mike’a Mignolę oraz współpracujących z nim twórców. W jego skład wchodzą między innymi opowieści o B.P.R.D., Abe Sapienie, Lobsterze Johnsonie, Wiedźmie z Pragi czy Frankensteinie. ^[1]

Na start najlepiej wybrać jedną z trzech dróg. Pierwsza to minimum fabularne: główna seria Hellboy, bez obowiązku sięgania po poboczne cykle. Druga to pełny Hellboy, a więc główna saga wraz z krótkimi opowiadaniami rozgrywającymi się w różnych etapach życia bohatera. Trzecia ścieżka, najbardziej rozbudowana, to Mignolaverse: Hellboy, B.P.R.D., spin-offy oraz finał wydarzeń dotyczących całego świata przedstawionego.

Osoba zainteresowana przede wszystkim rogatym demonem z kamienną prawą ręką powinna zacząć od serii głównej. Czytelnik, którego ciekawi Biuro Badań Paranormalnych i Obrony, los Liz Sherman, Abe’a Sapiena oraz katastroficzne dzieje świata po odejściu Hellboya z agencji, może później stopniowo dołożyć cykl B.P.R.D.. Nie ma potrzeby kupowania od razu kilkudziesięciu tomów.

Dlaczego kolejność publikacji jest bezpieczniejsza niż chronologia wydarzeń?

W świecie Hellboya liczne historie dzieją się przed pierwszym zeszytem głównej serii. Niektóre pokazują dzieciństwo bohatera, inne jego akcje dla B.P.R.D. w latach 50. albo 60., jeszcze inne są niemal samodzielnymi opowieściami inspirowanymi konkretną legendą. Chronologicznie mogłyby więc wypaść przed Nasieniem zniszczenia, ale narracyjnie zostały stworzone później.

Kolejność publikacji pozwala odkrywać tajemnice w tempie zaplanowanym przez autorów. Najpierw czytelnik poznaje Hellboya jako dojrzałego agenta B.P.R.D., potem dowiaduje się, skąd się wziął, dlaczego interesują się nim Rasputin i nadprzyrodzone siły oraz co oznacza jego prawa ręka. Retrospekcje działają wtedy jak pogłębienie postaci, a nie jak encyklopedyczny wstęp.

Chronologia wydarzeń bywa atrakcyjna przy ponownej lekturze. Przy pierwszym kontakcie może jednak osłabić kilka ważnych zwrotów i zmienić rytm opowieści w serię luźnych epizodów. Hellboy najlepiej działa wtedy, gdy czytelnik najpierw przyjmuje jego świat takim, jaki jest: pełen niedopowiedzeń, starych mitów, dziwnych artefaktów i spraw, których B.P.R.D. nie potrafi do końca wyjaśnić.

Szybka decyzja przed zakupem pierwszego tomu

• Jeśli zależy Ci na zwartej historii jednego bohatera, wybierz główną serię Hellboy.
• Jeśli lubisz folklor, potwory, duchy i krótsze historie grozy, po kilku tomach dołóż zbiory opowiadań.
• Jeśli interesują Cię wielowątkowe opowieści o agencji walczącej z globalną katastrofą, po Zdobywcy robaków zacznij również B.P.R.D..
• Jeśli kupujesz wydania używane, nie kieruj się wyłącznie numerem tomu. Sprawdź spis treści, oryginalne tytuły i rok wydania.

Krok 1. Przeczytaj główną serię Hellboya w kolejności publikacji

Najkrótsza poprawna kolejność dla początkujących

Podstawowa kolejność czytania komiksów Mike’a Mignoli o Hellboyu jest prostsza, niż sugeruje liczba wydań. Rdzeń sagi można przejść w następującym układzie. Polskie tytuły różnią się czasem zależnie od wydania, dlatego pomocne są także ich angielskie odpowiedniki.

1. Nasienie zniszczenia (Seed of Destruction)
2. Przebudzenie diabła (Wake the Devil)
3. Trumna w łańcuchach i inne opowieści (The Chained Coffin and Others)
4. Prawa ręka zniszczenia (The Right Hand of Doom)
5. Zdobywca robaków (Conqueror Worm)
6. Dziwne miejsca (Strange Places)
7. Zew ciemności (Darkness Calls)
8. Dzikie łowy (The Wild Hunt)
9. Burza i furia (The Storm and the Fury)
10. Hellboy in Hell

Nasienie zniszczenia to właściwy punkt wejścia do serii Hellboy. Historia przedstawia samego bohatera, profesora Trevora Brooma, Liz Sherman, B.P.R.D. oraz fundamenty mitologii związanej z Rasputinem, nazistowskim okultyzmem i kosmicznymi zagrożeniami. Scenariusz do pierwszej miniserii napisał John Byrne, ale wizualna wyobraźnia Mignoli, jego styl opowiadania i charakter świata są już bardzo wyraźne.

Przebudzenie diabła rozwija wątki rozpoczęte w debiucie. Jest ważne, ponieważ pokazuje, że historia Hellboya nie będzie prostym ciągiem potyczek z kolejnymi potworami. Stawką pozostaje osobiste przeznaczenie bohatera, a poszczególne legendy i nadprzyrodzone zagrożenia zaczynają łączyć się w większą mitologię.

Trumna w łańcuchach i inne opowieści może zaskoczyć zmianą formatu. Zamiast jednego długiego konfliktu otrzymujemy kilka krótszych historii, często zakorzenionych w ludowych podaniach. Nie należy go pomijać ani traktować jako zbędnego przerywnika. To właśnie w takich epizodach najlepiej widać, że Hellboy nie jest tylko superbohaterem w świecie horroru, lecz bohaterem pulpowy, detektywem paranormalnym i postacią z baśni dla dorosłych jednocześnie.

Druga połowa sagi: od „Prawa ręka zniszczenia” do finału

Prawa ręka zniszczenia kontynuuje model krótszych opowieści, ale jednocześnie wzmacnia najważniejsze motywy serii: rolę Anung Un Ramy, znaczenie jego kamiennej ręki oraz pytanie, czy Hellboy może uniknąć losu przypisanego mu przez innych. To tom, który dobrze pokazuje, jak Mignola łączy humor, melancholię, absurd i grozę bez tłumaczenia wszystkiego wprost.

Zdobywca robaków jest jednym z kluczowych punktów całego uniwersum Hellboya. Domyka ważny etap losów bohatera, redefiniuje jego miejsce w B.P.R.D. i stanowi naturalną bramę do intensywniejszego czytania serii B.P.R.D.. Po tym tomie świat nie wraca już do wcześniejszego status quo. Jeśli ktoś chce rozszerzać lekturę o agencję, właśnie tutaj powinien się zatrzymać i podjąć decyzję.

Dziwne miejsca zbierają opowieści The Third Wish i The Island. Są spokojniejsze pod względem akcji, bardziej kontemplacyjne i silnie związane z motywem samotności. Hellboy opuszcza znaną strukturę B.P.R.D., a opowieść koncentruje się na jego podróży, dawnych bogach, syrenach i potworach, które nie potrzebują długich wyjaśnień, aby budzić niepokój.

Od Zewu ciemności zaczyna się bezpośrednia droga do finału. Dzikie łowy i Burza i furia prowadzą do kulminacji wątków arturiańskich, brytyjskich legend oraz przeznaczenia Hellboya jako potencjalnego władcy i narzędzia zagłady. Hellboy in Hell zostaw na sam koniec głównej trasy. To finał bardziej nastrojowy niż widowiskowy, wymagający cierpliwości i wcześniejszej znajomości najważniejszych motywów serii.

Jak czytać ten ciąg bez mieszania chronologii

Nie trzeba przerywać głównej sagi po każdym tomie, aby szukać opowiadania osadzonego dokładnie w tym samym roku życia Hellboya. Taki sposób może działać przy drugim podejściu, ale przy pierwszym łatwo rozbija napięcie. Najprostsza zasada brzmi: najpierw przejdź główną oś fabularną, a krótkie historie traktuj jako celowe poszerzenie świata.

Uwaga na różne formaty wydań. Poszczególne albumy, wydania zbiorcze, integralne edycje i omnibusa mogą grupować historie inaczej. Przykładowo opowiadanie wydane kiedyś jako część tomu z krótkimi historiami może w angielskim omnibusie znaleźć się w osobnym zbiorze. Numer na grzbiecie nie zawsze oznacza więc identyczną zawartość.

Przy zakupie używanych komiksów dobrze jest porównać zawartość z oryginalnymi tytułami. „Tom trzeci” z jednej polskiej edycji nie musi odpowiadać „Volume 3” z edycji zagranicznej. Zawsze sprawdź, czy w środku znajdują się interesujące Cię historie, a nie wyłącznie sugeruj się okładką lub nazwą serii.

Krok 2. Uzupełnij serię o krótkie historie Hellboya, ale nie przerywaj sobie finału

Gdzie wstawić opowiadania z różnych okresów życia Hellboya?

Krótkie historie Hellboya bywają osadzone w latach 1944, 1952, 1953, 1955 czy 1989, choć powstawały znacznie później. Pokazują młodszego, bardziej porywczego bohatera pracującego dla B.P.R.D. albo samotnego tropiciela nadprzyrodzonych zagrożeń. Ich chronologia jest interesująca, ale nie powinna rządzić pierwszą lekturą.

Jeśli chcesz pogłębić ten wątek, sprawdź też: Kultowe serie przygodowe: Od Lucky Luke’a po Tintina.

Najbezpieczniejszy wariant jest prosty: zostaw dodatkowe zbiory krótkich historii na czas po przejściu głównej osi fabularnej. Wtedy można czytać je swobodnie, według nastroju, motywu albo chronologii życia bohatera. Nie trzeba pamiętać, w którym roku rozgrywa się dana sprawa, ani cofać się po każdej kolejnej retrospekcji.

Jeżeli jednak chcesz robić przerwy między większymi tomami, stosuj zasadę dwóch etapów. Krótsze opowieści przeczytane przed rozpoczęciem finałowego ciągu mogą działać jako oddech od głównej fabuły. Gdy jednak wejdziesz już w bezpośrednią drogę do kulminacji, nie odkładaj głównej sagi na bok dla kolejnych antologii.

1. Najpierw czytaj albumy należące do podstawowego ciągu. Jeśli dany zbiór był już częścią tego ciągu, przeczytaj go w jego miejscu.
2. Po zakończeniu głównej trasy sięgnij po dodatkowe opowiadania. Dotyczy to zwłaszcza później wydanych antologii, miniserii retrospekcyjnych i historii osadzonych w pierwszych dekadach pracy Hellboya dla B.P.R.D.
3. Dopiero przy powtórnej lekturze układaj historie według dat wydarzeń. Wtedy można przejść od dzieciństwa Hellboya, przez sprawy z lat 50., aż po późniejsze misje agencji.

Których zbiorów nie warto wciskać przed finał głównej sagi?

Nie wstawiaj pomiędzy kolejne części końcowego etapu wszystkich dostępnych antologii tylko dlatego, że ich akcja dzieje się wcześniej. Dotyczy to przede wszystkim zbiorów obejmujących dawne misje B.P.R.D., opowieści o młodym Hellboyu oraz wydanych później miniserii, które rozwijają poboczne elementy mitologii. ^[3]

Takie historie zwykle nie psują fabuły wprost, ale zmieniają rytm lektury. Zamiast konsekwentnie prowadzić przez narastający konflikt, cofają czytelnika do pojedynczej sprawy z nawiedzonym domem, wiedźmą, trollem albo lokalną legendą. Same w sobie są często znakomite, lecz najlepiej działają wtedy, gdy nie konkurują z finałową stawką głównej opowieści.

Szczególną ostrożność zachowaj wobec albumów zawierających słowa takie jak prequel, początki, pierwsze lata, archiwa B.P.R.D. albo sekretna historia. Nie oznacza to, że trzeba ich unikać. Warto tylko sprawdzić, czy nie zawierają komentarzy, postaci lub konsekwencji z późniejszych etapów uniwersum. Prequel wydany wiele lat po głównej historii potrafi zakładać, że czytelnik zna już istotne fakty.

Praktyczny schemat dla czytelnika, który chce „więcej Hellboya”

Po zakończeniu głównej serii podziel dodatkowe historie na trzy grupy. Dzięki temu nie będziesz losowo kupować kolejnych albumów ani zastanawiać się, czy właśnie ominąłeś ważny rozdział.

• Historie samodzielne — sprawy paranormalne, legendy, duchy i potwory; można je czytać niemal w dowolnej kolejności.
• Retrospekcje B.P.R.D. — opowieści o wcześniejszych misjach Hellboya i pracy agencji; warto czytać je blokami, bez konieczności przeplatania z główną sagą.
• Historie łączące się z innymi seriami — albumy, w których ważniejsze stają się postacie drugoplanowe, wydarzenia w B.P.R.D. lub szersza mitologia świata; zostaw je na moment, w którym będziesz gotowy rozszerzyć lekturę poza samego Hellboya.

Jeśli kupujesz wydania zbiorcze z angielskimi podtytułami, zwracaj uwagę przede wszystkim na listę zawartych opowiadań. Zbiór nazwany „krótkimi historiami” może zawierać zarówno całkowicie niezależne epizody, jak i opowieści rozwijające konkretne wątki znane z innych serii. Nie zakładaj automatycznie, że cały tom ma jeden poziom ważności dla fabuły.

Wersja chronologiczna: kiedy ma sens?

Czytanie według dat wydarzeń ma sens przede wszystkim po pierwszym przejściu serii albo dla osoby, która zna już finał głównej historii i chce uporządkować biografię bohatera. Wtedy można zacząć od najwcześniejszych opowieści z czasów dzieciństwa i pierwszych kontaktów z B.P.R.D., następnie przejść do misji z lat 50. oraz 60., a na końcu przeczytać historie z późniejszego okresu.

Taki układ dobrze pokazuje, jak zmienia się Hellboy: od wychowywanego przez ludzi niezwykłego dziecka, przez terenowego agenta, aż po bohatera coraz bardziej świadomego własnego przeznaczenia. Nie zastępuje jednak podstawowej kolejności. Jest raczej sposobem na drugą lekturę i porządkowaniem kolekcji.

W chronologicznym podejściu nie próbuj ustalać daty każdej pojedynczej planszy. Część historii celowo pozostawia czas akcji niedookreślony, a niektóre odwołania są bardziej nastrojowe niż dosłowne. Wystarczy przypisać opowiadanie do szerokiego okresu: dzieciństwo, wczesne lata w B.P.R.D., dojrzała praca agenta albo czas po odejściu z agencji.

Lista kontrolna przed sięgnięciem po kolejny zbiór

• Sprawdziłem, czy album należy do głównej historii, czy jest dodatkową antologią.
• Nie przerywam właśnie ciągu prowadzącego bezpośrednio do finału głównej sagi.
• Wiem, czy kupuję samodzielne opowiadania, czy materiał powiązany z B.P.R.D. albo innym cyklem.
• Przejrzałem spis historii, a nie tylko tytuł na okładce.
• Jeśli zależy mi na chronologii, odkładam ją na drugie czytanie albo osobny etap kolekcjonowania.
• Zaznaczyłem przeczytane opowiadania, aby nie dublować ich później w innym wydaniu zbiorczym.

Po przejściu dodatkowych historii możesz zdecydować, czy wystarcza Ci pełniejszy obraz Hellboya, czy chcesz wejść dalej w losy B.P.R.D. To dobry moment na rozszerzenie lektury, ponieważ znasz już najważniejsze motywy, rozpoznajesz postacie poboczne i łatwiej ocenisz, które wątki interesują Cię najbardziej.

Co zrobić po zamknięciu własnej listy Hellboya?

1. Sprawdź, czego faktycznie Ci brakuje. Jeśli chcesz więcej samotnych spraw paranormalnych, wybieraj kolejne zbiory krótkich historii. Jeśli bardziej interesuje Cię organizacja B.P.R.D. i jej agenci, przejdź do osobnej kolejności lektury tej serii.
2. Oddziel „chcę przeczytać” od „muszę przeczytać”. Wiele pobocznych albumów wzbogaca świat, ale nie jest obowiązkowych do zrozumienia zamkniętej historii Hellboya.
3. Prowadź prostą listę posiadanych opowiadań. Zapisuj tytuł historii, wydanie i informację, czy przeczytałeś ją już w antologii. To szczególnie przydatne przy zakupach używanych oraz mieszaniu polskich i zagranicznych wydań.
4. Nie kupuj całej rozbudowanej bibliografii w ciemno. Najpierw wybierz jedną serię poboczną albo jeden blok retrospekcji. Dopiero potem oceń, czy odpowiada Ci jej styl i zakres fabularny.

Jeżeli po Hellboyu wybierzesz B.P.R.D., potraktuj tę decyzję jako początek osobnej trasy czytelniczej, a nie jako kilka luźnych dodatków między albumami o Czerwonym. Ta seria z czasem rozwija własną główną fabułę, własne punkty kulminacyjne i bohaterów, których perspektywa nie zawsze pokrywa się z losami Hellboya.

Co warto zapamiętać

• Najbezpieczniej rozpocząć od głównej serii Hellboya i czytać ją w kolejności publikacji.
• Podstawowy ciąg obejmuje między innymi Nasienie zniszczenia, Przebudzenie diabła, Trumnę w łańcuchach i inne opowieści, Prawą rękę zniszczenia, Zdobywcę robaków oraz kolejne tomy aż do Hellboy in Hell. ^[2]
• Krótkie historie i retrospekcje można uzupełnić po przejściu głównej osi fabularnej, zamiast przerywać nimi finałową część sagi.
• Po Zdobywcy robaków można rozpocząć lekturę B.P.R.D., jeśli interesują Cię losy agencji i katastroficzne dzieje świata przedstawionego.
• Przy zakupie używanych wydań warto sprawdzać spis treści i oryginalne tytuły, ponieważ różne edycje mogą inaczej grupować historie.

Źródła

• [1] Popverse – How to read Hellboy comics in order: The complete Mignolaverse reading guide ↑
• [2] Rising Shadow – Series :: Hellboy by Mike Mignola ↑
• [3] Comic Book Treasury – Hellboy Universe Reading Order (Hellboy, BPRD, Abe Sapien), from the mind of Mike Mignola ↑
• [4] Horror Press – Hellboy Comics 101: A Guide to Mike Mignola's Horror Universe